اصول کار دستگاه سی تی اسکن
پس از اینکه بدن بیمار یا عضومورد مطالعه بر روی تخت سی تی قرارگرفت وشرایطدستگاه برحسب ناحیه مورد تصویربرداری تنظیم گردید یک دسته اشعه هنگام عبوراز بدن بیمار جذب باقیمانده اشعه بعنوان پرتوهای عبوری از بدن بیمار عبور می کنند وتوسط دتکتورها (آشکارسازها)که مقابل دسته اشعه قرار دارند اندازه گیری شده وسیگنالهای جهت انجام فرایند تصویرسازی توسط آشکار سازهابه یک کامپیوتر ارسال می شود وپس ازپردازش توسط کامپیوتر تصویر عضو مورد نظررابر روی مانیتور نشان داده می شود.
درسی تی با استفاده ازفرایند بازسازی تصویر ساختمان درونی آن مورد ارزیابی قرار می گیردکه تصاویر براساس اندازه گیریهای متعدد حاصل از اختلاف ضریب جذب خطی عضو مورد مطالعه پس ازتابش اشعه ایکس بدست می آید.
درحقیقت کامپیوترمیزان پرتوهایی راکه هرحجم معین ازبافت جذب می کند اندازه گیری میکند.این حجم بافتی را وکسل می نامندکه مشابه چند میلیمتر مکعب ازبافت بدن می باشد. وکسل درواقع همان ضخامت برشی ازبافت استکهبه اصطلاح ضخامت نامیده میشود.در سی تی یک لایه مقطعی از بدن به اجزا حجمی (وکسل)تقسیم میشود.درطول هراسکن پرتوهای ایکس عبوری ازهر وکسل توسط دتکتورهااندازه گیری میشود.بااستفاده از اطلاعات بدست امده ازاین دکتورهاومقایسه آن با شدت اولیه پرتوهای ایکس مقدارتضعیف ایجاد شده در هر وکسل قابل اندازه گیری می باشد.باتوجه به مقدارتضعیف ایجاد شده درهروکسل یک مقدارعددی درنظر گرفته می شود که برروی مانیتور یک رنگ از مقیاس خاکستری(ازسفیدتاسیاه)متناسب باعددهروکسل به آن اختصاص داده می شود.نمایش هرکدام ازوکسل هابرروی مانیتور یک پیکسل می گویند.
عدد سی تی یا واحد هانسفیلد:به هرپیکسل یک عدداختصاص می یابد واین عدد حاصل تضعیف اجزاتشکیل دهنده یک وکسل میباشد. عددبدست آمده بامقدارتضعیف حاصل ازآب مقایسه می شودودریک مقیاس به نمایش در می آید.
ضریب تضعیف خطی بصورت عددصحیح وساده بیان می شودکه مشخص کننده جنس بافت می باشدوراهنمای خوبی درموارد پاتولوژی وافتراق بافتها ازیکدیگرمی باشند.عدد اختصاص داده شده به آب 0 واعداد سی تی منفی ضریب تضعیف کمترازآب واعدادسی تی مثبت ضریب تضعیف بیشتر ازآب دارند.بطوری که دامنه این اعدادبین1000+ تا 1000- میباشد(یعنی 2000واحدهانسفیلد.استخوان1000+به رنگ سفید وهوا1000- به رنگ سیاه)
سطح پنجره وپهنای پنجره : سطح پنجره نشانگر مرکزپهنای پنجره انتخابی است به این معنی که عدد سیتی مشخص شده مرکز محدوده پنجره خاکستری رامعین می کند بعنوان مثال اگرماسطح پنجره را40+ وپهنای پنجره را350 انتخاب کنیم دامنه اعداد سی تی از135- تا 215+ خواهد بود. پهنای پنجره شامل اعدادی استکه مامی خواهیم با توجه به بافت مورد نظر به نمایش در آید.بافتهایی که سی تی نامبرآنها خارج ازدامنه انتخابی مااست بصورت سیاه یا سفید نشان داده می شود.برای نمایش تصاویرسی تی ازطیف خاکستری استفاده می گردد.
پارامترهای اساسی در سی تی اسکن:
کیلو ولتاژ:انتخاب کیلو ولتاژمناسب برای هر آزمون حداقل درطول اسکن برای یک بیمارباید ثابت باشدتاتصاویر بدست آمده از رزولوشن بالاتری برخوردار باشند.
میلی آمپر:میزان اشعه لازم برای ایجاد یک برش رامهیا می کندکه به دوصورت اتو میلی آمپرکه از یک محدوده حداقل تاحداکثربرخورداراستکه درطول اسکن باتوجه به ضخامت عضوودانسیته بافت بصورت اتوماتیک کم وزیاد می شود.نوع دیگر بصورت میلی آمپرانتخابی استکه درطول اسکن کم یازیاد نمی شود.
زمان:مدت زمان تولیداشعه ونیز زمان جمع آوری اطلاعات توسط دتکتور رامشخص می کند.
زاویه گانتری:گانتری دستگاه سیتی اسکن بایدقابلیت زاویه دارشدن راداشته باشدتا امکان استفاده برای تمام ازمونهای بالینی وبیماران راداشته باشد.محدوده زاویه گانتری بستگی به نوع دستگاه بین 30- تا30+ متغیر است.دربیشتر اسکنهانیازی بهزاویه گانتری نمی باشدوبه عبارتی گانتری تیلت ندارد بخصوص درتهیه تصاویراز قسمتهایی ازبدن که نیازبه بازسازی می باشد باید زاویه گانتری صفر درجه باشد.
محدوده تابش اشعه:
درحقیقت محدوده تابش اشعه ودریافت اطلاعات توسط آشکارساز را تعیین می کند ازلحاظ عددی هرچه محدوده تابش کوچکترباشد تصاویر بزرگترومیزان دریافت اشعه کمتر می باشد وبلعکس.
ضخامت مقطع (section thickness):
انتخاب ضخامت مقطع یا کولیماسیون مناسب باتوجه به نوع اسکن اندازه عضووپاتولوژی بیماری متفاوت است. کولیماسیون درحقیقت ضخامت برش راتعیین می کند ونیز بستگی به نوع بافت مورد آزمایش ممکن است باریک یا پهن انتخاب گردد.
فواصل ( interval )
به فواصل بین مقاطع می گویند.درصورتیکه ضخامت مقطع با اینتروال برابرباشد به این معنااست کهGAP وجود ندارد.اگرضخامت مقطع بزرگتر ازاینتروال باشد OVER LAP راداریم که در تهیه تصاویر 3D وبازسازی تصاویرکاربرد دارد.واگر ضخامت مقطع کوچکتر از اینتروال باشد GAP خواهیم داشت.
پیچ(pitch):
یک پارامتر خاص دردستگاههای سی تی اسپیرال می باشد که عبارتست ازنسبت مسافتی که تخت درطول یک گردش کامل(360 درجه) تیوب به ضخامت برش اشعه طی میکند بدست می آیدوبصورت نسبت پیچ وبرحسب mm تعریف می شود.وقتی pitch=1 باشد بالاترین کیفیت تصویر را در رئش اسپیرال خواهیم داشت.بمنظور افزایش حجم اسکن وافزایش سرعت اسکن می توان نسبت پیچ راافزایش داد که باعث کاهش کیفیت تصاویر می شود.
سرعت تخت:
سرعت تخت ومقدار کولیماسیون 2فاکتورمهم درتعین مقدارپیچ دستگاه می باشد که تاثیر قابل توجهی بر کیفیت تصاویر دارند. کولیماسیون ضخامت برش رامشخص میکند ومقدار آن معادل با حرکت تخت در هر چرخش می باشد.
باسلام